ODTÜ’nün 70. yıl kutlamaları kapsamında başlatılan “Distinguished Lecture Series” çerçevesinde, alanında öncü ve uluslararası düzeyde saygın bilim insanları ODTÜ’de ağırlanmaya devam ediyor. Bu kapsamda, Kimyagerler Derneği’nin katkılarıyla 9 Nisan 2026 tarihinde düzenlenen etkinlikte, 2022 Nobel Kimya Ödülü sahibi Prof. Dr. Morten Meldal, ODTÜ Kültür ve Kongre Merkezi Kemal Kurdaş Salonu’nda “Click Chemistry” (Klik Kimyası) başlıklı bir konuşma yaptı.
Etkinliğin açılışında konuşan Kimyagerler Derneği temsilcisi Erhan Atıcı, kimyanın akademiden sanayiye, sağlıktan çevreye kadar yaşamın her alanında dönüştürücü bir güce sahip olduğunu vurguladı. Dernek olarak yalnızca bilimsel toplantılar düzenlemekle kalmadıklarını, öğrencilerin mesleki gelişimini destekleyen çalışmalar da yürüttüklerini belirten Atıcı, genç kimyacıları desteklemenin ve onları büyük hedeflere hazırlamanın önemli bir sorumluluk olduğunu ifade etti.
ODTÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Tülin Gençöz, Prof. Dr. Morten Meldal’in click chemistry alanındaki öncü çalışmalarının moleküler tasarım ve sentez anlayışını dönüştürdüğünü, ilaç keşfinden malzeme mühendisliğine kadar pek çok alanda yeni olanakların önünü açtığını söyledi. Açılış konuşmalarının ardından Prof. Dr. Meldal için hazırlanan kısa tanıtım videosu izlendi.
Videoda click chemistry’nin, geleneksel kimyasal sentez yöntemlerine kıyasla daha seçici, hızlı ve verimli bir yaklaşım sunduğu; hedefe yönelik kanser tedavileri, DNA haritalama ve ileri malzeme üretimi gibi alanlarda dönüştürücü etkiler yarattığı vurgulandı. Videoda ayrıca Prof. Dr. Meldal, gençliğinde kimyasallarla yaptığı deneylerin, hatta bir patlamayla sonuçlanan girişimlerinin bile kimyanın nasıl ve neden işlediğini anlama isteğini daha da artırdığını söyledi.
Video gösteriminin ardından sahneye çıkan Prof. Dr. Meldal, sunumunda kimyayı yalnızca bir bilim dalı olarak değil, yaşamın kendisini açıklayan temel bir gerçeklik olarak ele aldığını belirterek, açlıktan aşka, maddelerden doğadaki dönüşümlere kadar her şeyin moleküler etkileşimlerle ilişkili olduğunu anlattı. Genç kuşakların bu dünyayı daha iyi kavrayabilmesi için kimyanın erken yaşlarda, daha görsel, üç boyutlu ve sezgisel yöntemlerle öğretilmesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Meldal; videolar, sanal gerçeklik uygulamaları, yapay zekâ destekli içerikler ve fiziksel modellerle zenginleştirilmiş yeni eğitim yaklaşımlarının önemine dikkat çekti.
Konuşmasında bilimin ilerleme biçimine de değinen Prof. Dr. Meldal, büyük keşiflerin çoğu zaman ayrıntılı planlardan değil, beklenmedik gözlemlerin dikkatle değerlendirilmesinden doğduğunu söyledi. Bilimsel yaratıcılığın, sezginin, gözlem gücünün ve ısrarın araştırma süreçlerinin merkezinde yer alması gerektiğini belirten Prof. Dr. Meldal, iyi bilim insanını tanımlayan temel özelliklerden birinin alışılmadık olanı fark etmek ve onun peşinden gitmek olduğunu ifade etti.
Sunumun bilimsel odağını click chemistry ve peptit temelli kimya çalışmaları oluşturdu. Prof. Dr. Meldal, click chemistry’nin başlangıçta farklı bir amaçla yürütülen bir deney sırasında beklenmedik bir ürünün fark edilmesiyle ortaya çıktığını, seçiciliği, yüksek verimi ve biyolojik sistemlerle uyumu sayesinde modern kimyada güçlü bir araç haline geldiğini anlattı. Bu yaklaşımın antibakteriyel peptitlerden protein tanıma sistemlerine, hücre içine madde taşıyan moleküllerden karmaşık protein yapılarının yeniden birleştirilmesine kadar çok farklı alanlarda kullanıldığını örneklerle aktardı.
Prof. Dr. Meldal’in konuşmasında öne çıkan başlıklardan biri de Alzheimer hastalığına ilişkin çalışmaları oldu. Prof. Dr. Meldal, beta-amiloid fibrillerinin oluşumunu engellemeyi ve bazı durumlarda önceden oluşmuş fibrilleri çözmeyi hedefleyen peptit yapıları üzerinde yürüttükleri araştırmalardan söz etti. Bu çalışmaların, hastalığın ilerleme mekanizmalarının anlaşılmasına katkı sunabileceğini belirtti.
Konuşmasının sonunda bilimsel tartışmayı daha geniş bir küresel bağlama taşıyan Prof. Dr. Meldal; savaşlar, iklim krizi, plastik kirliliği, salgınlar ve toplumsal kırılganlıklar karşısında en güçlü yanıtın eğitim, temel bilim ve iyi örgütlenmiş araştırma ortamları olduğunu vurguladı. Gençlerin sürdürülebilir kimya, yeni malzemeler, enerji, gıda ve çevre gibi alanlara yönelmesinin önemine işaret eden Prof. Dr. Meldal, güçlü bilimsel üretimin ancak özgür, meraklı ve iyi desteklenmiş ekiplerle mümkün olduğunu ifade etti.
Konferansın ardından soru-cevap bölümü, ODTÜ Kimya Bölümü’nden Prof. Dr. Özdemir Doğan’ın moderasyonunda gerçekleştirildi. Doğan, bölümün başında Kimyagerler Derneği’nden Erhan Atıcı’ya, etkinliğin organizasyonunda görev alan Prof. Dr. Y. Eren Kalay’a ve katılımcılara teşekkür etti. Programın sonunda ise ODTÜ’yü temsilen Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Tülin Gençöz, Prof. Dr. Morten Meldal’a teşekkür belgesi ve hediyesini takdim etti.
Etkinliğin öğleden sonraki oturumunda ise, Dr. Phaedria Marie St. Hilaire “Navigating Careers in STEM” başlığında konuşma yaptı.
